شرکت نیلی تجارت دانا
dana-enterprisesdana-enterprisesdana-enterprises
09143339321
info@dana-enterprises.com
ایران - استان آ.غ - شهر تجاری پیرانشهر
dana-enterprisesdana-enterprisesdana-enterprises

راهنمای واکسیناسیون اسپری

مقاله و مطلبی آموزشی

راهنمای واکسیناسیون اسپری

به دليل سهولت اجرا و پاسخ مناسب ايمني، كاربرد گروهي واكسنهاي زنده به صورت اسپري و آئروسل با استقبال روزافزون مواجه شده است. به علاوه، با اين روش، تعداد زيادي طيور را در طي مدت كوتاهي، مي توان مايه كوبي كرد. در روش اسپري، برخلاف روش آشاميدن، نيازي به تشنه نگهداشتن طيور و ايجاد استرس نيست. از طرفي نتايج حاصل از آن (در ميان مزارع و حتي مناطق مختلف) همساني بيشتري دارد. محدوديت های عمده اين روش، مشكلات مربوط به استاندارد كردن آن و خطر بروز واكنشهاي شديد متعاقب تجويز واكسن است (به خصوص اگر جوجه هاي مايه كوبی شده به مايكوپلاسما آلوده باشند). اين نحوه واكسيناسيون خود يك نوع چالش محسوب ميشود؛ زيرا اندازه ذرات در آن بسيار اهميت دارند. نوع واكسن، سن و نوبت واكسيناسيون ميتوانند معيارهايي براي تعيين اندازه ذرات به اشكال زير باشد:

نبولایزر برای واکسیناسیون گروهی جوجه ها استفاده شده است، اما مشکلات اساسی آن شامل نیاز به رسیدن به همه حیوانات (توزیع مناسب و یکنواخت اسپری)، و نداشتن اندازه قطرات مد نظر و یکنواخت می باشد.
تکنیک واکسیناسیون با نبولایزیشن (اسپری) نیاز به تکنولوژی نازل بسیار بالا(گران) داشته که نیاز به مدیریت و مانیتورینگ دقیق جهت فراهم آوردن پوشش واکسن بهینه در جعبه جوجه دارد، بنابراین از واکنش بعد واکسیناسیون پیشگیری شده یا به حداقل کاهش می یابد.

آئروسل (افشانه) را ميتوان چنين تعريف كرد: «مجموعه هاي از قطرات كوچك مايع يا ذرات جامد پراكنده در هوا يا ذرات بسيار ريز كه سرعت ته نشين شدن آنها بسيار كم باشد و به عنوان يك سوسپانسيون متحرك در هوا به صورت نيمهپايدار مطرح باشند».
ذراتي كه به شكل اسپري پراكنده ميشوند، بزرگتراز آئروسل هستند و با سرعت نسبتاً بيشتري ته نشين مي شوند.

تقسیم بندی ذرات بر اساس اندازه:
اسپری درشت قطره(Coarse Spray): X > ميكرون 100
اسپري ريز قطره (Fine Spray): (ميكرون 50-100)
آئروسل (Aerosol): ميكرون 50 > X

اندازه قطرات اولیه توسط نوع نازل و فشار کاری تعیین می شود. این سایز بسیار متفاوت از سایز قطره در هنگام استنشاق و تماس است. زیرا قطر قطره توسط تبخیر به میزان زیادی، در طول حرکت هوایی کاهش می یابد. در هچری ها، قطر قطره اولیه به طور معمول روی 150–170µm ، برای واکسن های ویروسی با گرایش تنفسی، تنظیم می شود، تا در هنگام تماس با غشای موکوسی به قطر 3µm دست پیدا کند. هرچه تعداد نازل ها افزایش یابد، توزیع یکنواخت واکسن بهتر خواهد بود. بیشترین یکنواختی اندازه قطر ذرات (around 150- 170µm) در هنگام پاشش مد نظر است تا به قطر 3µm در هنگام تماس با جوجه که در فاصله 20cm قرار دارد دست یابد.

محل رسوب ذرات در دستگاه تنفس جوجه ها به اندازه ذرات بستگي دارد. در هنگام تماس، قطرات بزرگ تر از3µm از نظر قطر (coarse spray) در قسمت بالایی دستگاه تنفس (در بوقك هاي بيني و بخش قدامي نای) نشسته، که برای آغاز ایمنی اولیه علیه برونشیت و نیوکاسل مفید است. قطراتی (fine spray) با قطر حدود 1µm به قسمت هایی پایینی نای، برونش های اولیه و ریه ها نفوذ می کند، در حالی که قطرات ریز (0.1µm) به کیسه های هوایی پشتی می رسند. اسپری ریز (Fine spray) به طور کلی برای جوجه های یک روزه به کار برده نمی شود و برای تکرار واکسیناسیون در نظر گرفته می شود. بنابراین در واكسيناسيون از طريق اسپري، رعايت اندازه صحيح ذرات بسيار مهم است.

برای واکسن هایی با گرایش تنفسی، باید حداقل تعداد ذرات بسیار ریز ممکن وجود داشته باشد، زیرا آن ها در هوای خشک، تبخیر شده یا بسیار در دستگاه تنفس پیش می روند. آن ها همچنین تعداد ذرات خیلی درشت باید حداقل باشد زیرا آن ها به صورت مستقیم روی سطح زمین یا کرک جوجه ها قبل استنشاق شدن، ریخته می شوند (باعث خيس شدن سطح بدن جوجه ها مي شود) یا به اندازه کافی در دستگاه تنفس پیش نمی روند. كه هر دو مضر و مشكل آفرين است.

به عنوان قاعده كلي، اسپري قطرات درشت براي پرندگان جوان و اسپري ذرات ريز براي طيور مسن تر استفاده مي شود. در اسپري قطرات درشت، واكسن به طور عمقي به داخل دستگاه تنفس طيور نفوذ نمي كند و واكنش كمتري به وجود مي آورد. بنابراين اين رويه براي استعمال گروهي واكسن در پرندگان جوان مناسب تر است. استفاده از نوبت هاي يادآور واكسن بايد به صورت پلكاني باشد؛ يعني در نوبت هاي بعدي، واكسن های با حدت بالاتر به كار رود و يا ذرات با قطر ريزتر استفاده شود (كه قادرند به قسمت هاي عمقي تر دستگاه تنفس نفوذ كنند). به منظور اجتناب از واكنش هاي شديد ناشي از واكسن، معمولاً استفاده از آئروسل به واكسيناسيون نوبت دوم به بعد محدود مي شود.

بين 40 تا 90 درصد ذرات توليد شده به صورت آئروسل در طي واكسيناسيون نيوكاسل، داراي اندازههاي بين 5-5/0 ميكرون بوده، باعث نفوذ عميق ويروس واكسن و احتمالا بروز واكنشهاي شديد، متعاقب واكسيناسيون مي شوند، حتي اندازه متوسط ذرات آئروسل (4 -1 ميكرون) نيز كه ويروس بر روي آن ها حمل ميشود، تغييري در اين واكنشهاي استرس زا ايجاد نمي كنند. بنابراين توصيه مي شود كه واكسيناسيون از طريق آئروسل تنها در جوجه هاي عاري از مايكوپلاسما انجام گيرد. عملاً در مرغداري ها حداقل 50 درصد ذرات با قطر كمتر از 5 ميكرون پس از 30 دقيقه به صورت معلق باقي ميماند، به شرطي كه از تهويه جلوگيري شود.

اسپري كردن واكسن هاي زنده دوگانه نيوكاسل-برونشيت با قطرات 50 ميكرون يا كوچكتر، براي گله هاي بسيار جوان با سن كمتر از 5 هفته ممكن است منجر به مرگ و مير بيش از حد معمول ناشي از واكنش نسبت به واكسن شود (مخصوصا در صورت وجود آلودگي با مايكوپلاسما). براي كسب بهترين نتايج از واكسن نيوكاسل-برونشيت، به طور عادي در سن 6 هفتگي از اسپري با اندازه ذرات 50 ميكرون استفاده مي شود و به دنبال آن براي واكسيناسيون اصلي و نهايي، در حدود 12 هفتگي اسپري با اندازه ذرات 5 تا 20 ميكرون به كار ميرود.

در صورت وجود روشنايي با شدت زياد و نيز در طول روز فعاليت پرندگان افزايش مي يابد. اگر در اين زمان ها بخواهيم واكسن را اسپري كنيم، جريان هواي ناشي از حركت بالهاي طيور واكسن را رقيق ميكند و نيز گرد وغباري كه برمي خيزد مانع از رسيدن ذرات اسپري شده به پرندگان مي شود. همچنين در طي مدت اسپري كردن، كاهش تهويه لازم است تا رقيق شدن مه واكسن با هواي تازه به حداقل برسد. لذا بايد عمل اسپري را شب هنگام، در نور لامپ هاي آبي، با هواكش هاي خاموش و پنجره هاي بسته انجام داد و نيم ساعت پس از اسپري، پنجرهها را باز و هواكشها را روشن كرد.

در واكسيناسيون جوجه هاي يك روزه به روش اسپري با قطرات درشت، بخشي از قطرات واكسن بر روي كرك هاي گردن و پشت جوجه ها مي نشيند. علاوه بر ورود مستقيم جرم واكسن از طريق اسپري، ماليده شدن سر جوجه ها به پشت يكديگر و تماس چشم و بيني آنها با واكسن اسپري شده، باعث تكميل پوشش واكسيناسيون مي شود.
* بهتر است كه جوجه هاي يكروزه در جوجه كشي يا مرغداري، درون جعبه هاي حمل جوجه، اسپري شوند.

واكسيناسيون جوجه هاي يك روزه با روش اسپري، باعث مرطوب شدن سطح بدن جوجه ها ميشود؛ ولي نبايد اجازه داد خيس شود. جوجه ها ظرف مدت 15-10 دقيقه بايد خشك شوند و در خلال اين مدت، در معرض سرما قرار نگيرند. همچنين نبايد جوجه ها را به طور مصنوعي و با قرار دادن آنها در زير يا كنار منبع گرما، خشك كرد؛ زيرا اين عمل سبب مرگ ميكروارگانيسم هاي موجود در واكسن ميشود.

عوامل متعددي از قبيل چگونگي توزيع ذرات كوچك، غلظت ويروس فعال موجود در هوا و پايداري ويروس در آئروسل مي توانند موفقيت واكسيناسيون به صورت آئروسل را تحت تأثير قرار دهند.
چگونگي توزيع ذرات كوچك خود به دو عامل: دستگاه مولد آئروسل و رقيق كننده مورد استفاده بستگي دارد.
دستگاههايي كه ذرات ريزتر و كوچكتري توليد مي كنند، سبب بروز پاسخ هاي سرمي سريعتري مي شوند. استفاده از آب مقطر به عنوان رقيق كننده باعث توليد قطرات ريزي مي شود كه در مقايسه با آب لوله كشي يا ژلاتين، ايمني زايي بيشتري دارد. علاوه بر اين آب مقطر، فاقد كلر و سايرعوامل ويروس كش است كه گاهي در آب لوله كشي وجود دارند و ممكن است كاملاً ويروس را در طي مرحله بخار شدن آئروسل غيرفعال كنند. بنابراين استفاده از آب مقطر براي رقيق كردن واكسن توصيه مي شود. واكسن ها پايدارترين حالت خود را در آئروسل هاي توليد شده در آب مقطر دارند.
پايداري واكسن در شكل آئروسل را تحت شرايط عملي تنها به كمك انتخاب دستگاه هاي مولد و رقيق كننده هاي مناسب واكسن مي توان كنترل كرد، زيرا عوامل ديگر نظير درجه حرارت و رطوبت نسبي به سختي قابل كنترل هستند.

مقدار آب مورد نياز براي اسپري:
جوجه هاي يكروزه درجعبه: 300-200 ميلي ليتر به ازاي هر 1000 دز واكسن
طيور آزاد در سطح سالن: 1000-500 ميلي ليتر به ازاي هر 1000 دز واكسن
براي آنكه از درستي مقدار محاسبه شده اطمينان حاصل آيد، يك مرتبه با حجم مورد نظر آب بدون واكسن عمل واكسيناسيون را تقليد كنيد. اسپري را از فاصله حدود 30 سانتي متر بالاتر از سطح طيور با زاويه °45 انجام دهيد.

مقدار آب لازم براي آئروسل:
دستگاه آئروسل را بايست طوري تنظيم كرد كه به ازاي هر 1000 پرنده، حدود 500-400 ميلي ليتر محلول اسپري شود. آئروسل را بايد از فاصله 50 سانتيمتر بالاي سر پرندگان انجام داد.
* ضروري است دستگاه اسپري فقط و فقط براي واكسيناسيون به كار رود و نه هيچ كار ديگر. در طي انجام واكسيناسيون به روش اسپري، نور سـالن را بـه حـداقل كاهش دهيد.
* در روش اسپري، براي جلوگيري از كاهش تراكم ويروس هاي واكسن در هواي سالن بايد سيستم هاي تهويه و تمام دريچه هاي ورودي و خروجي هوا در طي واكسيناسيون و 30-20 دقيقه پس از آن بسته باشند. در هواي گرم، بهتر است مدت زمان بسته بودن پنجره ها و خاموشي تهويه سالن كمتر باشد و واكسيناسيون در صبح زود انجام گيرد.
* همچنين به طور عملي، مقدار آب مصرفي براي رقيق كردن واكسن بايد به حدي باشد كه اسپري 1000 دز واكسن، 3 دقيقه طول بكشد.

تهیه و تنظیم: دکتر دانا انوشه، متخصص بهداشت و بیماری های پرندگان
منبع: کتاب راهنمای ایمنی و واکسیناسیون پرندگان